هسته پژوهشی سلامت زنان
مسئول هسته: دکتر مرضیه نجومی
دبیر هسته: دکتر ارغوان حاج شیخ الاسلامی
مقدمه
سلامت زنان یکی از ارکان اساسی توسعه پایدار و سلامت خانواده و جامعه محسوب میشود. زنان در طول چرخه زندگی خود با نیازها و چالشهای متفاوتی در زمینه سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و باروری مواجه هستند که تحت تأثیر عوامل زیستی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی قرار دارند. ارتقای سلامت زنان نه تنها موجب بهبود کیفیت زندگی آنان میشود، بلکه آثار مستقیمی بر سلامت کودکان، خانوادهها و نسلهای آینده دارد.
با وجود پیشرفتهای قابل توجه در شاخصهای سلامت، همچنان چالشهایی نظیر بیماریهای غیرواگیر، سرطانهای شایع زنان، سلامت باروری، سلامت روان، خشونت مبتنی بر جنسیت، نابرابریهای اجتماعی و دسترسی ناعادلانه به خدمات سلامت، سلامت زنان را تهدید میکند. هسته پژوهشی سلامت زنان با رویکردی پیشگیرانه، مبتنی بر شواهد و سلامتمحور، در جهت شناسایی اولویتهای سلامت زنان، تولید دانش، طراحی مداخلات مؤثر و حمایت از سیاستگذاریهای سلامت فعالیت خواهد کرد.
چشمانداز
تبدیل شدن به یکی از مراکز علمی پیشرو در پژوهشهای سلامت زنان با رویکرد سلامت عمومی، پیشگیری از بیماریها و ارتقای کیفیت زندگی زنان در سطح ملی و منطقهای.
مأموریت
۱. شناسایی مهمترین چالشها، نیازها و اولویتهای سلامت زنان در طول چرخه زندگی.
۲. انجام پژوهشهای کاربردی در زمینه پیشگیری، ارتقای سلامت و کاهش نابرابریهای سلامت زنان.
۳. تولید شواهد علمی برای حمایت از سیاستگذاری و برنامهریزی در حوزه سلامت زنان.
۴. طراحی، اجرا و ارزیابی مداخلات مؤثر برای ارتقای سلامت زنان در سطح فردی و جمعیتی.
۵. توسعه همکاریهای بینرشتهای و بینبخشی با مراکز علمی، سازمانهای اجرایی و نهادهای مرتبط با سلامت زنان.
خطوط تحقیقاتی
۱. سلامت مادران، بارداری ایمن و مراقبتهای پیش از بارداری، حین بارداری و پس از زایمان.
۲. سلامت باروری، تنظیم خانواده و سلامت جنسی مبتنی بر شواهد.
۳. اپیدمیولوژی و پیشگیری از سرطانهای شایع زنان، به ویژه سرطان پستان و سرطان دهانه رحم.
۴. بیماریهای غیرواگیر در زنان از جمله دیابت، بیماریهای قلبی-عروقی، پوکی استخوان و چاقی.
۵. سلامت روان زنان، افسردگی، اضطراب و کیفیت زندگی.
۶. خشونت علیه زنان، سلامت اجتماعی و عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت زنان.
۷. سلامت زنان در دوران یائسگی و سالمندی.
۸. سبک زندگی سالم، فعالیت بدنی، تغذیه و عوامل خطر رفتاری در زنان.
۹. عدالت در سلامت و نابرابریهای دسترسی به خدمات سلامت زنان.
۱۰. سلامت دیجیتال و فناوریهای نوین در ارتقای سلامت زنان.
راهبردهای بلندمدت
۱. ایجاد شبکه ملی پژوهشگران سلامت زنان و توسعه همکاریهای بینبخشی.
۲. توسعه همکاری با معاونتهای بهداشت، مراکز درمانی، سازمانهای مردمنهاد و سایر نهادهای مرتبط.
۳. مشارکت در تدوین و ارزیابی برنامهها و سیاستهای ملی مرتبط با سلامت زنان.
۴. توسعه بانکهای اطلاعاتی و نظامهای ثبت مرتبط با شاخصهای سلامت زنان.
۵. گسترش همکاریهای علمی منطقهای و بینالمللی در حوزه سلامت زنان.
نتایج مورد انتظار
هدف غایی (Impact)
کمک به ارتقای سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و باروری زنان، کاهش نابرابریهای سلامت و افزایش کیفیت زندگی زنان از طریق تولید شواهد علمی و توسعه مداخلات مبتنی بر شواهد.
برونداد
۱. تولید شواهد علمی برای برنامهریزی و سیاستگذاری در حوزه سلامت زنان.
۲. انتشار خلاصههای سیاستی (Policy Brief)، راهنماهای اجرایی و گزارشهای تخصصی برای مدیران و سیاستگذاران.
۳. انتشار مقالات علمی، گزارشهای اپیدمیولوژیک و بانکهای اطلاعاتی مرتبط با سلامت زنان.
۴. طراحی و معرفی مداخلات نوآورانه برای ارتقای سلامت زنان در سطح جامعه.
برنامه کوتاهمدت
۱. راهاندازی و بهروزرسانی وبگاه هسته پژوهشی.
۲. شناسایی اولویتهای پژوهشی سلامت زنان در کشور و منطقه.
۳. تشکیل تیمهای بینرشتهای متشکل از متخصصان سلامت عمومی، زنان، اپیدمیولوژی، روانپزشکی، تغذیه و علوم اجتماعی.
۴. اجرای مطالعات وضعیت سلامت زنان و مرورهای نظاممند در حوزههای اولویتدار.
۵. برگزاری کارگاهها و نشستهای علمی در زمینه سلامت زنان.
۶. توسعه همکاری با مراکز بهداشتی و درمانی برای اجرای پژوهشهای مشترک.
برنامه میانمدت
۱. طراحی و اجرای مطالعات کوهورت، مداخلاتی و ارزیابی برنامههای سلامت زنان.
۲. تدوین پروپوزالهای مشترک ملی و بینالمللی و جذب حمایتهای پژوهشی.
۳. توسعه سامانههای پایش شاخصهای سلامت زنان و نابرابریهای مرتبط.
۴. طراحی و ارزیابی مداخلات مبتنی بر جامعه برای ارتقای سلامت زنان.
برنامه بلندمدت
۱. تبدیل شدن به یکی از قطبهای علمی پژوهشهای سلامت زنان در کشور.
۲. ایفای نقش مشورتی در سیاستگذاریها و برنامههای ملی مرتبط با سلامت زنان.
۳. توسعه همکاریهای منطقهای و بینالمللی و مشارکت در تولید شواهد و مداخلات مؤثر برای ارتقای سلامت زنان و کاهش نابرابریهای سلامت.
هسته پژوهشی پیشگیری از بیماریهای واگیر و سیاستگذاری در واکسیناسیون
مقدمه
بیماریهای واگیر همچنان یکی از مهمترین تهدیدهای سلامت عمومی در جهان و ایران محسوب میشوند. ظهور بیماریهای نوپدید و بازپدید، افزایش مقاومتهای میکروبی، تغییرات اقلیمی، جابهجایی جمعیتها و گسترش سفرهای بینالمللی، اهمیت نظامهای مراقبت بیماریها و برنامههای پیشگیری را بیش از پیش آشکار ساخته است. واکسیناسیون یکی از موفقترین و مقرونبهصرفهترین مداخلات سلامت عمومی بوده و نقش اساسی در کنترل، حذف و ریشهکنی بسیاری از بیماریهای عفونی ایفا کرده است.
توسعه برنامههای ایمنسازی، پایش اثربخشی و ایمنی واکسنها، ارزیابی پوشش واکسیناسیون، تحلیل هزینه-اثربخشی واکسنهای جدید و سیاستگذاری مبتنی بر شواهد، از مهمترین نیازهای نظام سلامت کشور به شمار میرود. هسته پژوهشی پیشگیری از بیماریهای واگیر و سیاستگذاری در واکسیناسیون با هدف تولید شواهد علمی، حمایت از تصمیمگیریهای ملی و توسعه مداخلات مؤثر برای کنترل بیماریهای واگیر و ارتقای برنامههای ایمنسازی فعالیت خواهد کرد.
چشمانداز
تبدیل شدن به یکی از مراکز پیشرو کشور در پژوهشهای مرتبط با پیشگیری از بیماریهای واگیر، واکسیناسیون و سیاستگذاری مبتنی بر شواهد در حوزه ایمنسازی و کنترل بیماریهای عفونی.
مأموریت
۱. انجام پژوهشهای کاربردی در زمینه اپیدمیولوژی، پیشگیری و کنترل بیماریهای واگیر.
۲. تولید شواهد علمی برای ارتقای سیاستگذاری و برنامههای ملی واکسیناسیون.
۳. ارزیابی اثربخشی، ایمنی و هزینه-اثربخشی واکسنها و برنامههای ایمنسازی.
۴. توسعه همکاریهای علمی با مراکز ملی و بینالمللی فعال در حوزه بیماریهای واگیر و واکسن.
۵. ارتقای ظرفیت پژوهشی و آموزشی در زمینه اپیدمیولوژی بیماریهای واگیر، واکسن و سلامت عمومی.
خطوط تحقیقاتی
۱. اپیدمیولوژی بیماریهای واگیر و عوامل خطر مرتبط با آنها.
۲. نظامهای مراقبت، پایش و هشدار زودهنگام بیماریهای واگیر.
۳. ارزیابی اثربخشی، ایمنی و اثربخشی واقعی (Real-world Effectiveness) واکسنها.
۴. تحلیل پوشش واکسیناسیون و عوامل مؤثر بر دسترسی و پذیرش واکسن.
۵. مطالعات اقتصاد سلامت و هزینه-اثربخشی برنامههای واکسیناسیون.
۶. سیاستگذاری، اولویتبندی و تصمیمگیری مبتنی بر شواهد در برنامههای ایمنسازی.
۷. بیماریهای نوپدید و بازپدید، آمادگی و پاسخ به همهگیریها.
۸. تردید در واکسیناسیون (Vaccine Hesitancy)، سواد سلامت و ارتباطات خطر.
۹. مقاومت ضدمیکروبی و ارتباط آن با برنامههای پیشگیری و واکسیناسیون.
۱۰. سلامت مسافران، واکسیناسیون گروههای پرخطر و ایمنسازی در شرایط خاص.
راهبردهای بلندمدت
۱. توسعه شبکه همکاری میان دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و نهادهای مسئول کنترل بیماریهای واگیر.
۲. همکاری علمی با برنامههای ملی ایمنسازی و نظام مراقبت بیماریها.
۳. مشارکت در تدوین راهنماها، دستورالعملها و اسناد سیاستی مرتبط با واکسیناسیون.
۴. توسعه بانکهای اطلاعاتی و سامانههای پایش بیماریهای واگیر و واکسیناسیون.
۵. گسترش همکاریهای منطقهای و بینالمللی در حوزه کنترل بیماریهای واگیر و ایمنسازی.
نتایج مورد انتظار
هدف غایی (Impact)
کمک به کاهش بروز، مرگومیر و بار بیماریهای واگیر از طریق توسعه برنامههای پیشگیری، ارتقای پوشش واکسیناسیون و حمایت از سیاستگذاری مبتنی بر شواهد در نظام سلامت.
برونداد
۱. تولید شواهد علمی برای تصمیمگیری و سیاستگذاری در حوزه بیماریهای واگیر و واکسیناسیون.
۲. تدوین خلاصههای سیاستی (Policy Brief)، گزارشهای تخصصی و راهنماهای مبتنی بر شواهد برای مدیران نظام سلامت.
۳. انتشار مقالات علمی، گزارشهای اپیدمیولوژیک و تحلیلهای مرتبط با برنامههای ایمنسازی.
۴. ارائه مدلهای پیشبینی و ابزارهای تصمیمیار برای مدیریت بیماریهای واگیر و برنامههای واکسیناسیون.
برنامه کوتاهمدت
۱. راهاندازی و بهروزرسانی وبگاه هسته پژوهشی.
۲. شناسایی اولویتهای پژوهشی بیماریهای واگیر و واکسیناسیون در کشور.
۳. ایجاد شبکه همکاری با مراکز فعال در نظام مراقبت بیماریها و برنامههای ایمنسازی.
۴. اجرای مطالعات وضعیت پوشش واکسیناسیون، اثربخشی واکسنها و عوامل مؤثر بر پذیرش واکسن.
۵. برگزاری کارگاهها و نشستهای تخصصی در زمینه اپیدمیولوژی بیماریهای واگیر و سیاستگذاری واکسن.
۶. تدوین بانک اطلاعاتی پروژههای پژوهشی مرتبط با بیماریهای واگیر و واکسیناسیون.
برنامه میانمدت
۱. طراحی و اجرای مطالعات ملی در زمینه اثربخشی، ایمنی و هزینه-اثربخشی واکسنها.
۲. توسعه مدلهای پیشبینی اپیدمیها و ارزیابی سناریوهای مداخلهای.
۳. اجرای پروژههای مشترک با دانشگاهها، مؤسسات پژوهشی و نهادهای اجرایی کشور.
۴. تدوین و ارائه مستندات علمی برای حمایت از تصمیمگیری در برنامههای ملی ایمنسازی.
برنامه بلندمدت
۱. تبدیل شدن به یکی از قطبهای علمی کشور در حوزه بیماریهای واگیر و سیاستگذاری واکسیناسیون.
۲. ایفای نقش مشورتی در برنامههای ملی کنترل بیماریهای واگیر و توسعه واکسیناسیون مبتنی بر شواهد.
۳. توسعه همکاریهای منطقهای و بینالمللی در زمینه پژوهش، آموزش و سیاستگذاری بیماریهای واگیر و ایمنسازی و مشارکت در ارتقای امنیت سلامت کشور.