مقدمه

بیماری‌های واگیر همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام‌های سلامت در سراسر جهان محسوب می‌شوند و علی‌رغم پیشرفت‌های قابل توجه در حوزه پیشگیری و کنترل بیماری‌ها، ظهور و بازپدیدی عوامل بیماری‌زا، افزایش مقاومت ضد میکروبی، تغییرات اقلیمی، مهاجرت، شهرنشینی، افزایش سفرهای بین‌المللی و وقوع همه‌گیری‌ها، اهمیت آمادگی و پاسخگویی نظام سلامت را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، واکسیناسیون به عنوان یکی از موفق‌ترین و مقرون به صرفه‌ترین مداخلات سلامت عمومی، نقش اساسی در کاهش مرگ‌ومیر، ناتوانی و بار اقتصادی ناشی از بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن ایفا می‌کند.

توسعه سیاست‌های مبتنی بر شواهد در زمینه برنامه‌های ایمن‌سازی، ارزیابی اثربخشی، ایمنی، هزینه‌اثربخشی و عدالت در دسترسی به واکسن‌ها، از ارکان اساسی دستیابی به پوشش مطلوب واکسیناسیون و تحقق امنیت سلامت محسوب می‌شود. با توجه به ضرورت تقویت برنامه ملی ایمن‌سازی، آمادگی در برابر بیماری‌های نوپدید و بازپدید و تولید شواهد علمی مورد نیاز سیاست‌گذاران، تشکیل هسته پژوهشی پیشگیری از بیماری‌های واگیر و سیاست‌گذاری در واکسیناسیون، با هدف انجام پژوهش‌های کاربردی و سیاست‌محور در حوزه بیماری‌های واگیر، واکسن‌ها و نظام‌های ایمن‌سازی ضروری به نظر می‌رسد.

چشم‌انداز

این هسته پژوهشی در راستای ارتقای سلامت جامعه، کاهش بار بیماری‌های واگیر و افزایش پوشش و عدالت در دسترسی به خدمات ایمن‌سازی، تلاش خواهد نمود با تولید شواهد علمی معتبر، ارائه راهکارهای سیاستی، توسعه پژوهش‌های نوآورانه و حمایت از تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد، به عنوان یکی از هسته‌های پژوهشی پیشرو در سطح ملی و منطقه‌ای در حوزه بیماری‌های واگیر و سیاست‌گذاری واکسیناسیون شناخته شود.

مأموریت‌های هسته پژوهشی پیشگیری از بیماری‌های واگیر و سیاست‌گذاری در واکسیناسیون

1. طراحی و اجرای مطالعات اپیدمیولوژیک در زمینه شیوع، بروز و روند بیماری‌های واگیر.
2. طراحی و اجرای مطالعات اپیدمیولوژیک عوامل خطر مرتبط با بیماری‌های واگیر.
3. طراحی و اجرای مطالعات اثربخشی، ایمنی، اثربخشی واقعی و هزینه‌اثربخشی واکسن‌ها.
4. انجام مطالعات سیاست‌گذاری سلامت در حوزه برنامه‌های ایمن‌سازی و واکسیناسیون.
5. طراحی و اجرای مطالعات مداخله‌ای با هدف ارتقای پوشش واکسیناسیون و افزایش پذیرش واکسن.
6. انجام مطالعات نظام سلامت در زمینه عدالت، دسترسی، کیفیت و کارایی خدمات ایمن‌سازی.
7. همکاری با برنامه‌های ملی کنترل بیماری‌های واگیر و برنامه توسعه ایمن‌سازی کشور.
8. جذب منابع پژوهشی و توسعه همکاری‌های ملی و بین‌المللی در حوزه بیماری‌های واگیر و واکسن.
9. حمایت از پایان‌نامه‌ها و طرح‌های تحقیقاتی مرتبط با بیماری‌های واگیر، واکسن و سیاست‌گذاری سلامت.
10. انجام مرورهای نظام‌مند، متاآنالیزها و مطالعات آینده‌پژوهی در زمینه بیماری‌های واگیر و واکسن.
11. طراحی و توسعه نظام‌های مراقبت، ثبت و پایش بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن.
12. ارائه شواهد علمی برای تدوین دستورالعمل‌ها، راهنماهای بالینی و خلاصه‌های سیاستی.

خطوط تحقیقاتی

1.  اپیدمیولوژی بیماری‌های واگیر

• بیماری‌های تنفسی
• بیماری‌های منتقله از راه آب و غذا
• بیماری‌های منتقله از ناقلین
• بیماری‌های مشترک انسان و حیوان
• بیماری‌های نوپدید و بازپدید
• عفونت‌های بیمارستانی
• مقاومت ضد میکروبی

2. واکسن و برنامه‌های ایمن‌سازی

• ارزیابی اثربخشی و ایمنی واکسن‌ها
• پوشش واکسیناسیون
• عوامل مؤثر بر پذیرش یا تردید نسبت به واکسن
• اقتصاد سلامت و هزینه‌اثربخشی واکسن‌ها
• معرفی واکسن‌های جدید در برنامه ملی
• عدالت در دسترسی به واکسن
• زنجیره سرد و مدیریت برنامه‌های ایمن‌سازی
• ثبت و پایش عوارض ناخواسته پس از واکسیناسیون (AEFI)

3. سیاست‌گذاری سلامت

• تحلیل سیاست‌های واکسیناسیون
• ارزیابی عملکرد برنامه ملی ایمن‌سازی
• مطالعات حکمرانی سلامت
• تحلیل ذی‌نفعان
• مطالعات پیاده‌سازی (Implementation Research)
• پژوهش‌های ترجمان دانش (Knowledge Translation)

4.  آمادگی و پاسخ به همه‌گیری‌ها

• آمادگی نظام سلامت
• مدل‌سازی اپیدمی‌ها
• پایش بیماری‌های نوپدید
• ارزیابی مداخلات کنترل بیماری
• مدیریت بحران‌های سلامت

راهبردهای بلندمدت

1. توسعه پژوهش‌های نوآورانه در حوزه بیماری‌های واگیر و واکسن.
2. تبدیل شواهد پژوهشی به سیاست‌های اجرایی نظام سلامت.
3. توسعه همکاری‌های بین‌رشته‌ای و بین‌بخشی.
4. ایجاد شبکه‌های ملی و بین‌المللی همکاری در حوزه واکسن و بیماری‌های واگیر.
5. شناسایی اولویت‌های پژوهشی کشور در حوزه واکسیناسیون.
6. توسعه پژوهش‌های مبتنی بر نیازهای نظام سلامت.
7. تقویت مطالعات آینده‌پژوهی در زمینه بیماری‌های نوپدید، واکسن‌های جدید و امنیت سلامت.
8. ارتقای ظرفیت علمی پژوهشگران جوان در حوزه اپیدمیولوژی بیماری‌های واگیر و سیاست‌گذاری سلامت.

نتایج مورد انتظار

هدف غایی (Impact)

ارتقای سلامت جامعه از طریق کاهش بار بیماری‌های واگیر، افزایش پوشش واکسیناسیون و تقویت سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد در نظام سلامت.

بروندادها

1. تولید شواهد علمی مورد نیاز سیاست‌گذاران حوزه واکسن و بیماری‌های واگیر.
2. ارائه گزارش‌های سیاستی و خلاصه‌های سیاستی برای مدیران نظام سلامت.
3. تدوین دستورالعمل‌های بومی و راهنماهای مبتنی بر شواهد.
4. انتشار مقالات علمی در مجلات معتبر بین‌المللی.
5. مشارکت در اصلاح و ارتقای برنامه‌های ملی ایمن‌سازی.

برنامه کوتاه‌مدت

1. ایجاد شبکه همکاری با مراکز تحقیقاتی، دانشگاه‌ها و معاونت‌های بهداشتی.
2. اجرای مطالعات اولویت‌دار در زمینه پوشش واکسیناسیون و بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن.
3. جذب گرنت‌های ملی و بین‌المللی.
4. برگزاری کارگاه‌های آموزشی در زمینه اپیدمیولوژی بیماری‌های واگیر و سیاست‌گذاری واکسن.
5. حمایت از پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌های دانشجویی.
6. انتشار گزارش‌های علمی و سیاستی.

برنامه میان‌مدت

1. مشارکت در پروژه‌های چندمرکزی و بین‌المللی.
2. توسعه بانک‌های اطلاعاتی بیماری‌های واگیر و واکسیناسیون.
3. ارائه خدمات مشاوره علمی به وزارت بهداشت و سایر سازمان‌های ذی‌ربط.
4. اجرای مطالعات اقتصاد سلامت و تحلیل هزینه‌اثربخشی واکسن‌ها.

برنامه بلندمدت

1. تبدیل هسته به مرجع علمی کشور در حوزه سیاست‌گذاری واکسیناسیون و بیماری‌های واگیر.
2. ایجاد نظام جامع پایش و ارزیابی برنامه‌های ایمن‌سازی.
3. ارائه مدل‌های سیاستی برای معرفی واکسن‌های جدید در برنامه ملی.
4. توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در حوزه امنیت سلامت و واکسیناسیون.
5. مشارکت مؤثر در تدوین اسناد ملی و منطقه‌ای مرتبط با بیماری‌های واگیر و ایمن‌سازی.